Dalekie obserwacje były bez wątpienia wykonywane od dawna.

Od jak dawna ?  Postanowiłem napisać kilka zdań o moich najnowszych odkryciach w tym temacie.
 
Na początek XVI  i XIX wieczne  obserwacje  Łysej Góry.  
 
W książce Józefa Gackiego "Benedyktyński klasztor świętego Krzyża na Łysej Górze" wydanej w 1873 roku znajdujemy ciekawy tekst : " Sarnicki (Deser. polon. str. 1908), powiada że kościół i klasztór na Łysej Górze z odległości mil dziesięciu widzieć można;
a gdyby kto zbudował wyższą od kościoła wieżę z oknami, na którejby latarnia
albo lampa w nocy się paliła, tedyby widzieć się dawała dalej niż o mil piętnaście. Z teraźniejszej wieży
kościelnej dojrzeć można przeszło o mil trzydzieści oddalone Tatry "
 
I teraz szybka analiza tego tekstu.
Wspomniana książka Sarnickiego pochodzi z 1585 roku. 
Mamy więc tekst potwierdzający  obserwację  kościoła  na Łysej Górze z mil dziesięciu (mila polska ok. 8km czyli około 80 km) sprzed blisko 500 lat  !
 
Natomiast tekst Józefa Gacki potwierdza obserwację Tatr ( wprawdzie  zawyżoną - 30 mil polskich to około 250 km ) ) z wieży klasztornej na Świętym Krzyżu  blisko 200 lat temu.
 
 
Link do książki:
 
Gacki Józef, Benedyktyński klasztor świętego Krzyża na Łysej Górze , 1873 rok 
 

 
 
 
Sarnicki Stanisław , Descriptio veteris et novae Poloniae cvm divisione eivsdem veteri et nova, 1585 rok
 
 

 
 
 
 
 
XV wieczne obserwacje  z Góry Chełmo .

 
Historyk i badacz ziemi radomszczańskiej Tomasz Andrzej Nowak w swojej książce " Chełmo, zarys dziejów do 1945 roku" wspomina , że po raz pierwszy góra Chełmo odnotowana została w źródłach pisanych przez Jana Długosza.  

Tym źródłem jest średniowieczna księga Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae  spisana  przez polskiego historyka Jana Długosza w latach 1455–1480.




Tłumaczenie:

„Potem Chełm, góra ziemi sieradzkiej , inna od poprzedniej,  cała skalista, leżąca ponad wsią tejże nazwy, niedaleko od miasteczka
Przedborza położona, wznosząca się na taką wysokość, że w jasny dzień widoczny z niej Sandomierz,
Olsztyn, Miechów, Częstochowa, Piotrków, Kalwaria i wiele innych miast, ma na sobie kościół
murowany i siedmioma głębokimi fosami otoczony, fundowany przez Piotrka, komesa ze Skrzynna”

Link do książki:
J. Długosz, Annales Seu Cronicae incliti Regni Poloniae Liber 1/2  , Warszawa 1964, s. 104.
https://polona.pl/item/ioannis-dlugossi-annales-seu-cronicae-incliti-regni-poloniae-liber-1-2,MzczMTU2OTc/

Przeanalizujemy możliwości  dalekich obserwacji  z Góry Chełmo o których pisał Jan Długosz. 
 
Doskonałą widoczność z tego miejsca potwierdzają ostatnie dokonania fotografów. 
 
Od wielu lat miejsce to było typowane jako potencjalny, najdalej wysunięty na północ punkt, z którego możliwa jest obserwacja tatrzańskich szczytów.
20 października 2021 Paweł Kłak po raz pierwszy w historii uwiecznił na swoich zdjęciach  oddalone o ponad 200 km szczyty: Łomnicę, Durny i Lodowy: - https://do-swietokrzyskie.blogspot.com/2021/12/tatry-i-babia-goa-z-woj-odzkiego.html
 
Przez  kilka lat fotograf Grzegorz Jagusiak z Góry Chełmo obserwował  całą Wyżynę Krakowsko-Częstochowską od Wzgórz Smoleńskich z zamkiem w Smoleniu, poprzez G. Janowskiego i zamek Ogrodzieniec, G. Zborów, Góry Sokole, zamek w Olsztynie aż po Jasną Górę w Częstochowie.
 
Dowiedziono  również, że jest możliwość obserwacji Góry Chełmo z  Zamku w Chęcinach  (i vice versa ) .  https://do-swietokrzyskie.blogspot.com/2021/10/pasmo-przedborskie-z-zamku-w-checinach.html
 
 
 
Wróćmy do analizy listy Jana Długosza.  
Według  przeprowadzonych przeze mnie symulacji obserwacja Olsztyna , Częstochowy , Piotrkowa  jest możliwa z niezalesionego szczytu  Góry Chełmo.  Możliwa  też jest obserwacja okolic Miechowa (samego miasta nie ) oraz ziemi sandomierskiej ( samego Sandomierza nie) . 
 
 

 
Symulacja widoczności z najwyższego punktu Góry Chełmo wykonana w aplikacji  heywhatstat.com -   https://www.heywhatsthat.com/?view=HCWDD1T7  .   Symulacja nie uwzględnia zalesienia terenu.